WANAFUNZI WAPEWE ADHABU AU WAPEWE NIDHAMU? FAIDA NA HASARA ZAKE
Utangulizi
Katika mazingira ya shule, suala la namna ya kuwasaidia wanafunzi kufuata kanuni na kuwa na tabia njema limekuwa likijadiliwa kwa muda mrefu. Baadhi ya watu wanaamini kuwa mwanafunzi anapokosea anapaswa kupewa adhabu ili ajifunze kutokana na kosa lake. Wengine wanaamini kuwa mwanafunzi anapaswa kupewa nidhamu chanya, ambayo humsaidia kuelewa kosa lake, kuwajibika na kubadilisha tabia.
Kwa hiyo, swali muhimu ni: Je, wanafunzi wanatakiwa kupewa adhabu au nidhamu?
Kwanza ni muhimu kutofautisha maneno haya mawili. Adhabu inalenga kumfanya mwanafunzi apate matokeo kutokana na kosa alilofanya, wakati nidhamu inalenga kumfundisha mwanafunzi kuelewa mipaka, kuwajibika na kufanya maamuzi bora.
UNICEF Tanzania inaeleza kuwa shule zinaweza kuhamia kutoka adhabu za kimwili kwenda kwenye mbinu za nidhamu chanya zinazolinda utu wa mtoto na kusaidia maendeleo yake.
1. Je, mwanafunzi anahitaji adhabu au nidhamu?
Kwa mtazamo wa kielimu, mwanafunzi anahitaji zaidi nidhamu yenye lengo la kumfundisha na kumrekebisha, badala ya kumtisha au kumuumiza.
Nidhamu nzuri inaweza kujumuisha kuweka kanuni zilizo wazi, kumweleza mwanafunzi kosa lake, kumsikiliza, kumsaidia kuelewa madhara ya tabia yake na kumpa jukumu la kurekebisha kosa pale inapowezekana.
Hii haimaanishi kwamba mwanafunzi akifanya kosa aachwe bila hatua. Badala yake, hatua zichukuliwe kwa namna inayolenga kujenga tabia njema, uwajibikaji na kujifunza kutokana na makosa.
2. Faida zinazoweza kuonekana katika adhabu
Ingawa adhabu kali au ya kimwili inaweza kuwa na madhara, hatua za kinidhamu zenye mipaka na zinazolenga kurekebisha tabia zinaweza kuwa na manufaa fulani.
a) Humsaidia mwanafunzi kutambua kosa
Mwanafunzi anaweza kuelewa kuwa tabia fulani haikubaliki na kwamba matendo yana matokeo.
b) Huweka mipaka
Kanuni na matokeo yanapokuwa wazi, mwanafunzi hujua tabia inayotarajiwa katika mazingira ya shule.
c) Husaidia kudhibiti baadhi ya tabia
Hatua za kinidhamu zinazotolewa kwa usawa zinaweza kusaidia kupunguza tabia zinazovuruga masomo, kama utovu wa nidhamu darasani.
d) Hujenga uwajibikaji
Mwanafunzi anapohusishwa katika kurekebisha kosa lake, anaweza kujifunza kuwajibika kwa matendo yake.
Hata hivyo: faida hizi hazimaanishi kwamba adhabu ya kimwili au ya kudhalilisha ndiyo njia bora. Ushahidi unaonyesha kuwa adhabu ya kimwili inaweza kudhoofisha ujifunzaji na kuchangia matatizo kama utoro na kuacha shule.
3. Hasara za adhabu
a) Inaweza kumfanya mwanafunzi kuogopa
Mwanafunzi anaweza kuanza kumuogopa mwalimu badala ya kumheshimu na kumwamini.
b) Inaweza kuathiri ujifunzaji
Mazingira yenye hofu yanaweza kumfanya mwanafunzi ashindwe kushiriki kikamilifu katika masomo. UNICEF Tanzania inaonyesha kuwa adhabu ya kimwili inaweza kuathiri kujiamini, mahudhurio na uwezo wa kujifunza.
c) Inaweza kuharibu uhusiano kati ya mwalimu na mwanafunzi
Mwanafunzi akihisi kuwa mwalimu anamwadhibu badala ya kumsaidia, anaweza kuwa na ugumu wa kumweleza mwalimu changamoto anazopitia.
d) Inaweza kusababisha mwanafunzi kuficha makosa
Badala ya kukubali kosa na kujifunza kutokana nalo, mwanafunzi anaweza kujaribu kulificha kwa sababu ya hofu ya adhabu.
e) Adhabu kali inaweza kuleta madhara
Adhabu ya kimwili au ya kudhalilisha inaweza kuathiri ustawi wa mtoto. UNICEF inaeleza kuwa watoto wana haki ya kujifunza katika mazingira salama na yenye heshima.
4. Faida za nidhamu chanya
Nidhamu chanya inalenga kufundisha tabia, si kumtisha mwanafunzi.
a) Hujenga uwajibikaji
Mwanafunzi anafundishwa kuelewa kwa nini tabia yake ilikuwa mbaya na nini anaweza kufanya ili kuirekebisha.
b) Hujenga heshima
Mwalimu na mwanafunzi wanaweza kujenga uhusiano unaotegemea heshima na mawasiliano.
c) Huongeza ushiriki wa mwanafunzi
Mwanafunzi anayejisikia salama anaweza kuwa tayari kuuliza maswali, kueleza changamoto na kushiriki katika masomo.
d) Hufundisha kujidhibiti
Lengo si mwanafunzi kutii kwa sababu anaogopa adhabu, bali kujifunza kujidhibiti hata pale mwalimu hayupo.
e) Hujenga tabia ya kudumu
Nidhamu inayomsaidia mwanafunzi kuelewa sababu ya kanuni inaweza kumsaidia kubeba mafunzo hayo hadi maisha ya baadaye.
Mfano kutoka Paje Secondary School Zanzibar unaonyesha kuwa baada ya kuhamia kwenye mbinu za nidhamu chanya, shule iliona mabadiliko katika uhusiano wa walimu na wanafunzi na baadhi ya wanafunzi waliokuwa wameogopa shule wakarudi.
5. Hasara au changamoto za nidhamu chanya
Nidhamu chanya pia ina changamoto zake.
a) Inahitaji uvumilivu
Mwalimu anahitaji muda wa kumsikiliza mwanafunzi na kuelewa chanzo cha tabia yake.
b) Inahitaji walimu wenye ujuzi
Walimu wanahitaji mafunzo kuhusu usimamizi wa darasa, mawasiliano na mbinu za kurekebisha tabia.
c) Matokeo yanaweza yasitokee haraka
Tofauti na adhabu inayoweza kumfanya mwanafunzi aache tabia mara moja kwa sababu ya hofu, nidhamu chanya inaweza kuhitaji muda ili mwanafunzi ajenge tabia mpya.
d) Inahitaji ushirikiano
Shule, walimu na wazazi wanahitaji kuwa na msimamo unaofanana kuhusu kanuni na malezi ya mwanafunzi.
6. Tofauti kati ya adhabu na nidhamu
| Adhabu | Nidhamu |
|---|---|
| Mara nyingi inalenga kutoa matokeo kwa kosa | Inalenga kufundisha na kurekebisha tabia |
| Inaweza kutegemea hofu | Inategemea kuelewa na kuwajibika |
| Mwanafunzi anaweza kutii kwa kuogopa | Mwanafunzi anajifunza kujidhibiti |
| Inaweza kuharibu uhusiano ikiwa ni kali | Hujenga uhusiano wa heshima |
| Inaweza kuwa ya kimwili au ya kudhalilisha | Inapaswa kuwa salama na yenye heshima |
7. Ni njia gani zinaweza kutumika badala ya adhabu kali?
Shule zinaweza kutumia mbinu mbalimbali za nidhamu chanya, kulingana na kosa na umri wa mwanafunzi, kama:
- Mazungumzo ya kumwelewesha mwanafunzi kosa lake.
- Kuweka kanuni wazi za darasa.
- Kumsaidia mwanafunzi kutengeneza mpango wa kubadilisha tabia.
- Kumshirikisha mwanafunzi katika kurekebisha madhara ya kosa lake.
- Kumpa jukumu la kielimu au la kusaidia mazingira ya shule pale inapofaa.
- Ushauri nasaha na ufuatiliaji wa tabia.
- Kuwashirikisha wazazi au walezi pale inapohitajika.
- Kutumia pongezi na motisha kwa wanafunzi wanaoonyesha tabia nzuri.
8. Nafasi ya mwalimu katika kujenga nidhamu
Mwalimu ana nafasi kubwa katika kujenga tabia ya mwanafunzi. Mwalimu anatakiwa kuwa mfano wa tabia anayotaka kuona kwa wanafunzi.
Mwalimu mzuri si yule anayewaogopesha wanafunzi zaidi, bali ni yule anayewawezesha kuelewa kwa nini kanuni ni muhimu na kuwasaidia kujifunza kutokana na makosa yao.
Pia ni muhimu kutambua kwamba tabia mbaya ya mwanafunzi inaweza kuwa na sababu mbalimbali. Kwa hiyo, kabla ya kuchukua hatua, mwalimu anaweza kujiuliza: Kwa nini mwanafunzi anafanya hivi?
9. Hitimisho
Kwa ujumla, wanafunzi wanahitaji nidhamu yenye lengo la kuwajenga, si adhabu inayolenga kuwaumiza au kuwadhalilisha.
Adhabu inaweza kuonekana kama njia rahisi ya kuzuia tabia fulani kwa muda mfupi, lakini ikiwa ni kali au ya kimwili inaweza kuwa na madhara kwa mwanafunzi, ujifunzaji na uhusiano kati ya mwalimu na mwanafunzi. UNICEF Tanzania inaunga mkono mabadiliko kuelekea nidhamu chanya katika mazingira ya shule.
Lengo kuu la elimu si kumfanya mwanafunzi awe na hofu ya mwalimu. Lengo ni kumsaidia mwanafunzi kuwa mwenye nidhamu, anayewajibika, anayejiheshimu na anayeheshimu wengine hata pale ambapo hakuna anayemwangalia.
Kwa hiyo, swali si “Mwanafunzi aadhibiwe au la?” pekee, bali ni “Ni hatua gani itakayomsaidia mwanafunzi kujifunza kutokana na kosa lake na kubadilika bila kuumizwa au kudhalilishwa?”
0 Comments: